अमेरिकी गुप्तचर संस्था सिआईएका निर्देशक जोन र्याटक्लिफ गत साता गोप्य रूपमा मस्को पुगेका थिए।
उनले रूसी गुप्तचर संस्था एफएसबीका प्रमुख अलेक्जेन्डर बोर्तनिकोभलाई भेटेर युक्रेन युद्धमा रूसले बेहोरिरहेको ठूलो मानवीय तथा आर्थिक क्षतिबारे आफ्नो निर्मम मूल्यांकन सुनाए।
युद्ध लम्बिँदै जाँदा रूसको सैन्य र आर्थिक अवस्था अझ खराब हुन सक्ने भन्दै उनले मस्कोलाई गम्भीर शान्तिवार्तामा लाग्न आग्रह गरेको न्यूयोर्क टाइम्सले जनाएको छ।
अगस्ट २७ मा प्रकाशित न्यूयोर्क टाइम्सको त्यो समाचारमा एउटा आश्चर्यजनक विवरण पनि थियो।
र्याटक्लिफले सार्वजनिक रूपमा भन्दै आएको एउटा आकलन उद्धृत गर्दै न्यूयोर्क टाइम्सले लेख्यो— युक्रेनको अग्रिम मोर्चामा रूसी सैनिकको औसत 'जीवन अवधि' ३५ मिनेटभन्दा कम छ।
के साँच्चै युद्धमोर्चाको अग्रभागमा पुगेको रूसी सैनिक आधा घण्टामै मारिन्छ?
यो आँकडा सुन्दा पत्याउन कठिन लाग्छ। यो सूचनाको स्रोत के हो? कहाँबाट आयो यो आकलन र विश्लेषण?
यसको सुरूको मूल स्रोत सिआईएको कुनै सार्वजनिक गुप्तचर प्रतिवेदन होइन।
मे २८ मा करिब पाँच हजार फलोअर भएको रूसी भाषाको अज्ञात टेलिग्राम च्यानल 'डोम स्रेडी लाभ्रोभ' (House Among the Laurels) ले एउटा पोस्ट गरेको थियो। त्यसका लेखकले आफूले कुनै बेला एउटा 'स्वतन्त्र अध्ययन' देखेको भन्दै आक्रमणका बेला सबैभन्दा अगाडिको पंक्तिमा रहेका रूसी सैनिकको औसत जीवन अवधि २० देखि ३५ मिनेट हुने दाबी गरेका थिए।
तर त्यो कथित 'स्वतन्त्र अध्ययन' कसले गरेको थियो, कति सैनिकको तथ्यांक प्रयोग गरिएको थियो, कुन सैन्य इकाइ वा युद्धक्षेत्र अध्ययन गरिएको थियो वा 'जीवन अवधि' कसरी गणना गरिएको थियो भन्ने केही खुलाइएको थिएन।
अझ महत्त्वपूर्ण कुरा—मूल दाबी सबै रूसी सैनिकबारे थिएन। त्यो आक्रमणका बेला अग्रिम पंक्तिमा रहेका सैनिकबारे थियो।
त्यही दाबी रूसी समाचार संस्था एस्ट्रा हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा पुग्यो। अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका इतिहासकार पिटर फ्रान्कोपानले जुन २५ मा फरेन पोलिसीमा यसलाई उद्धृत गरे। त्यसपछि अन्य सञ्चारमाध्यमले पनि यसलाई उठाए।
अनि जुन ३० मा यो आँकडा स्वयं सिआइए निर्देशकको भाषणमा पुग्यो।
वासिङटनमा एउटा सम्मेलनमा बोल्दै र्याटक्लिफले युक्रेनको युद्धभूमिमा पुग्ने नयाँ रूसी सैनिकको अनुमानित जीवन अवधि २०–३५ मिनेट रहेको बताए। तर उनले त्यति बेला यसलाई सिआइएको तथ्यांक भनेनन्।
सिआईएको वेबसाइटमा प्रकाशित उनको आधिकारिक भाषणमा उनले भनेका छन्— सायद तपाईंहरूले खुला स्रोतमा आएका विवरण देख्नुभएको होला।
त्यसपछि मात्रै उनले २०–३५ मिनेटको आँकडा उल्लेख गरेका थिए।
तर जुलाई १५ मा अर्को एउटा कार्यक्रममा उनले भनेको कुराले यो आँकडामा सिआइएको पनि विश्वास रहेको पुष्टस गर्छ।
पेन्सिलभेनियाको डिफेन्स एन्ड इनोभेसन समिटमा र्याटक्लिफले भने, 'हाम्रो गुप्तचर सूचना खुला स्रोतमा आएका विवरणसँग मेल खान्छ।'
त्यसपछि उनले रूसी नयाँ सैनिकको जीवन अवधि २०–३० मिनेट रहेको आकलन दोहोर्याएका थिए।
र्याटक्लिफको यो भनाइपछि युक्रेनको अग्रमोर्चामा रूसी सैनिकको जीवन '३५ मिनेट' मात्र रहेको भन्ने कुरा केवल एउटा टेलिग्रामको अपुष्ट हल्ला मात्र रहेन।
सिआइए वा र्याटक्लिफले अमेरिकी गुप्तचर सूचनाले यो आँकडालाई कसरी पुष्टि गर्छ भन्ने तथ्यांक, नमूना वा गणना विधि भने सार्वजनिक गरेका छैनन्। त्यसैले 'रूसी सैनिक युद्धमोर्चामा पुगेपछि औसत २०–३५ मिनेटमै मर्छ' भन्ने दाबीलाई स्वतन्त्र रूपमा प्रमाणित तथ्य मान्न भने सकिँदैन।
अमेरिकी सैन्य विश्लेषक तथा फरेन पोलिसी रिसर्च इन्स्टिच्युटका वरिष्ठ फेलो रोब लीले पनि यही कारणले यस आँकडाप्रति अझै प्रश्न रहेको बताएका छन्।
लीले आक्रमणकारी इकाइमा पठाइएका सैनिकले कहिलेकाहीँ अग्रिम मोर्चासम्म पुग्नै १०–२० किलोमिटर पैदल हिँड्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले 'आक्रमण सुरू भएको समय' कुन बिन्दुबाट गन्ने भन्ने नै स्पष्ट नभएको बताएका छन्।
'३५ मिनेट' को आँकडा अपुष्ट भए पनि युद्धमूमिमा रूसले बेहरेको ठूलो क्षतिले यो दाबीलाई बलियो आधार प्रदान गरेको छ। संसारभरि अहिले यसको चर्चा रहेको पनि यही कारणले हो।
ड्रोनले युक्रेनको युद्धभूमिको स्वरूप नै बदलिदिएको छ।
रोब ली र युक्रेनी ड्रोन युद्ध विशेषज्ञ दिमित्रो पुटियाताकालाई उद्धृत गर्दै 'कुनै समय केही किलोमिटरमा सीमित 'किल जोन' अहिले धेरै स्थानमा १५–२० किलोमिटर वा त्यसभन्दा बढी फैलिएको' फोरेन पोलेसी रिसर्च इन्स्टिच्युटले जनाएको छ।
सैनिकहरू अगाडिको मोर्चामा पुगेपछि मात्र होइन, धेरै किलोमिटर पछाडिदेखि नै ड्रोनको निगरानी र आक्रमणको जोखिममा पर्न थालेका छन्। यसै कारण रूसी युद्ध क्षेत्रमा धेरै अगाडि बढ्न सकेका छैनन्। यही कारण रूसले पनि ठूला सैनिक समूह र बख्तरबन्द गाडीको सट्टा साना समूहमा घुसपैठ गर्ने रणनीति बढाएको छ।
रूसले बेहोरिरहेको कुल मानवीय क्षतिले पनि युद्ध कति घातक बनेको छ भन्ने देखाउँछ।
अमेरिकी थिंक ट्यांक सिएसआइएसका अनुसार सन् २०२२ फेब्रुअरीदेखि २०२६ जुनसम्म रूसका मृतक, घाइते र बेपत्ता गरी करिब १४ लाख सैनिक हताहत भएका छन्। तीमध्ये चार लाखदेखि चार लाख ५० हजारसम्म मारिएको उसको अनुमान छ।
सन् २०२६ मा मात्रै रुसले महिनाको ३० देखि ३४ हजारसम्म हताहत बेहोरिरहेको सिएसआइएसको आकलन छ।
बेलायती गुप्तचर संस्था जिसिएचक्यूले पनि गएको मेमा नयाँ गुप्तचर सूचनाका आधारमा युद्ध सुरू भएयता करिब पाँच लाख रूसी सैनिक मारिएको बताएको छ।
यी सबै तथ्यले युक्रेनसँगको अग्रिम मोर्चामा रूसी सैनिकहरूको जीवन कति धरापमा छ भन्ने देखाउँछ।
कुनै समय शत्रुको बन्दुक वा तोपको नजिक पुगेपछि एउटा सैनिकको जीवन ठूलो जोखिममा पर्थ्यो।
युक्रेनको आक्रमक ड्रोन युद्धसँगै रूसी सेनालाई अहिले अग्रिम मोर्चाबाट दसौं किलोमिटर टाढादेखि नै आकाशमा घुमिरहेको ड्रोनले देखिरहेको हुन सक्छ।
***
सम्पादकीय नोट: यो स्टोरीमा प्रयोग भएका कतिपय सामग्री खोज्न, व्यवस्थित गर्न र प्रारम्भिक मस्यौदा विकास गर्न एआई प्रयोग गरिएको छ। यसमा प्रयोग गरिएका तथ्य, दाबी र व्याख्या उपलब्ध प्राथमिक तथा अन्य विश्वसनीय स्रोतसँग पुनः जाँचिएका छन्। यो स्टोरीको अन्तिम लेखन, सम्पादन र सम्पूर्ण जिम्मेवारी सेतोपाटीको हो।
-1746009348.jpg)
